Cách làm đèn lồng giấy cùng trẻ đêm rằm: ba mẫu dễ, vật liệu sẵn trong nhà

Cách dễ nhất để làm đèn lồng giấy cùng trẻ là chọn mẫu theo tuổi: trẻ ba đến năm tuổi làm đèn cắt khe từ một tờ giấy, trẻ sáu đến chín tuổi làm đèn đàn xếp, trẻ lớn hơn làm đèn khung tre bọc giấy. Cả ba mẫu chỉ cần giấy màu, kéo, keo, dây và một bóng đèn LED nhỏ, làm trong khoảng nửa tiếng đến hai tiếng.

Bài hướng dẫn từng mẫu theo các bước, chỉ rõ phần nào trẻ tự làm được và phần nào người lớn nên giữ. Cuối bài là vài lỗi hay gặp và gợi ý biến buổi làm đèn thành một dịp kể chuyện về đêm Nguyên tiêu. Mục tiêu là một buổi tối vui, không phải một chiếc đèn đẹp như ngoài phố.

Chọn mẫu đèn theo tuổi của trẻ

Mỗi lứa tuổi có độ khéo tay khác nhau. Bảng dưới gợi ý mẫu vừa sức, chia việc giữa trẻ và người lớn để trẻ được tự làm nhiều nhất mà vẫn an toàn.

Đừng ép trẻ nhỏ làm mẫu khó cho bằng anh chị. Một chiếc đèn cắt khe méo mó do chính tay trẻ ba tuổi dán có giá trị với bé hơn chiếc đèn tre người lớn làm hộ.

Vật liệu và dụng cụ cần chuẩn bị

Hầu hết vật liệu có sẵn trong nhà hoặc mua ở hiệu sách, hiệu văn phòng phẩm. Chuẩn bị trước một khay đựng gọn để buổi làm không bị gián đoạn:

• Giấy: giấy màu khổ A4 hơi dày (giấy bìa mỏng) cho đèn cắt khe và đàn xếp; giấy pơ luya hoặc giấy dó mỏng cho đèn khung tre để ánh sáng xuyên qua đẹp.
• Khung: que tre đã vót sẵn hoặc nan tre mỏng, dây thép mềm loại dùng cắm hoa nếu không có tre.
• Kéo: một kéo đầu tròn cho trẻ, một kéo sắc cho người lớn; dao rọc giấy chỉ người lớn dùng.
• Keo: keo dán giấy dạng thỏi cho trẻ, keo sữa cho phần cần chắc; băng dính hai mặt để cố định nhanh.
• Dây treo: dây len, dây gai hoặc chỉ dày; một que tre dài làm cán cầm.
• Nguồn sáng: đèn LED nhỏ chạy pin cúc áo (loại nến điện), hoặc dây đèn LED chạy pin. Không dùng nến thật cho đèn giấy trẻ cầm.
• Trang trí: giấy kim tuyến, bút màu, giấy cắt hình trăng, hình hoa; nên tránh kim tuyến rời vì khó dọn.

Trải một tấm bìa hoặc tờ báo cũ lên bàn trước khi làm. Keo sữa dính lên mặt gỗ lau rất mệt, và trẻ sẽ thoải mái hơn khi biết mình được phép làm bẩn trong một khoảng nhất định.

Mẫu 1: đèn cắt khe một tờ giấy cho trẻ nhỏ

Đây là mẫu đèn lồng giấy kinh điển, nhiều người đã làm ở trường mẫu giáo. Chỉ cần một tờ A4 cho thân và một dải giấy làm quai.

1. Cắt từ cạnh ngắn của tờ A4 một dải rộng khoảng hai đốt ngón tay để làm quai, phần còn lại làm thân đèn.
2. Gấp đôi thân đèn theo chiều dọc, nếp gấp ở dưới. Người lớn kẻ một đường song song cách mép hở khoảng hai đốt ngón tay; đây là giới hạn cắt, không cắt quá đường này.
3. Từ nếp gấp, cắt các đường thẳng song song cách nhau chừng một đốt ngón tay, dừng ở đường kẻ. Trẻ năm tuổi có thể tự cắt nếu dùng kéo đầu tròn và có người cầm giấy giúp.
4. Mở giấy ra, cuộn thành ống theo chiều các khe cắt, hai mép ngắn chồng lên nhau một chút, dán keo. Các dải giấy sẽ phồng ra ở giữa thành hình đèn lồng.
5. Dán dải quai vào miệng ống, hai đầu đối diện nhau.
6. Trẻ tô màu, dán hình trăng, hình sao, hình hoa lên thân đèn.
7. Đặt một đèn LED nhỏ vào đáy ống, hoặc treo một bóng LED lơ lửng ở giữa bằng sợi chỉ buộc vào quai.

Mẹo nhỏ: giấy càng dày thì đèn càng đứng dáng, nhưng trẻ nhỏ cắt sẽ khó. Giấy bìa mỏng là mức vừa phải.

Mẫu 2: đèn đàn xếp cho trẻ tiểu học

Đèn đàn xếp là kiểu đèn giấy kéo dãn ra được, gấp lại gọn. Mẫu này rèn cho trẻ tính kiên nhẫn vì phải gấp nhiều nếp đều nhau.

1. Lấy hai tờ giấy màu A4, dán nối theo chiều dài để được một dải dài.
2. Gấp dải giấy kiểu quạt giấy: một nếp lên, một nếp xuống, mỗi nếp rộng khoảng một đốt ngón tay. Miết kỹ từng nếp bằng móng tay hoặc thước.
3. Gấp đôi cả khối quạt theo chiều dọc để tìm điểm giữa, mở ra. Cắt một hình tam giác nhỏ ở hai cạnh tại điểm giữa để khi mở ra, thân đèn có những ô thoáng.
4. Nối hai đầu dải giấy lại với nhau thành vòng tròn, dán keo kỹ.
5. Người lớn đục hai lỗ đối diện ở miệng đèn, luồn dây treo. Ở đáy, có thể dán một tấm bìa tròn để đặt đèn LED.
6. Trẻ dán thêm tua giấy ở đáy: cắt giấy màu thành dải nhỏ, dán vòng quanh.

Đèn đàn xếp đẹp nhất khi dùng hai màu xen kẽ, ví dụ đỏ và vàng. Nếu nếp gấp không đều, đèn sẽ bị lệch nhưng vẫn sáng; với trẻ, điều đó không quan trọng.

Mẫu 3: đèn khung tre bọc giấy cho trẻ lớn

Đây là mẫu gần với đèn lồng truyền thống nhất. Khung đơn giản nhất là hình hộp: bốn que tre dài làm cạnh đứng, tám que ngắn làm cạnh trên và cạnh dưới. Người lớn chẻ và vót nan tre cho đều, đầu nan không còn dằm; trẻ trên mười tuổi có thể tự buộc các góc bằng chỉ hoặc dây thép mềm, rồi phết một chút keo sữa vào nút buộc cho chắc.

Khi khung đã đứng vững, cắt giấy pơ luya hoặc giấy dó theo từng mặt, chừa mép khoảng nửa đốt ngón tay để gấp vào que. Phết keo lên que, dán giấy, miết nhẹ cho căng. Giấy mỏng có thể nhăn khi gặp keo ướt; để khô rồi sẽ căng lại. Mặt đáy để một tấm bìa có lỗ thông hơi, mặt trên để hở.

Trang trí bằng cách dán hình cắt giấy màu lên mặt giấy trắng: trăng tròn, cành mai, con cá, ngôi sao. Ánh sáng từ trong chiếu ra sẽ in đậm các hình này. Gắn quai bằng dây thép mềm, treo vào cán tre dài. Chiếc đèn này dùng được nhiều mùa nếu cất nơi khô ráo, và có thể thay giấy mới mỗi năm trên cùng một khung.

Nguồn sáng: vì sao nên dùng đèn LED thay nến

Đèn giấy và ngọn nến là cặp đôi gây cháy quen thuộc nhất trong các mùa lễ hội có đèn. Giấy màu, giấy pơ luya đều bắt lửa rất nhanh; chỉ cần đèn nghiêng khi trẻ chạy hoặc một cơn gió thổi qua là ngọn lửa liếm vào thành đèn. Với đèn cầm tay của trẻ, nguy cơ còn cao hơn vì trẻ hay vung vẩy, đưa đèn sát mặt bạn chơi.

Đèn LED nhỏ chạy pin cúc áo có hình dáng như ngọn nến, ánh sáng hơi vàng, nhấp nháy nhẹ, gần với cảm giác ngọn lửa thật. Chúng không nóng, không bắt lửa, đặt trong đèn giấy hoàn toàn yên tâm. Dây đèn LED chạy pin cuộn vào trong đèn cũng cho ánh sáng đều và đẹp. Chỉ cần lưu ý pin cúc áo: giữ pin ngoài tầm tay trẻ nhỏ, vì nuốt phải pin cúc áo là tai nạn nguy hiểm.

Nếu gia đình muốn giữ cảm giác ngọn lửa thật, có thể thắp một ngọn nến trong cốc thuỷ tinh dày, đặt cố định trên bàn có người lớn ngồi cạnh, còn đèn giấy của trẻ vẫn dùng LED. Như vậy vừa có ánh lửa, vừa không ai phải lo khi trẻ cầm đèn đi quanh nhà.

Biến buổi làm đèn thành câu chuyện đêm rằm

Kể ngắn, theo tuổi. Với trẻ nhỏ, chỉ cần nói: đêm nay là đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới, ngày xưa người ta thắp đèn để chào trăng và chào một năm mới. Trẻ lớn hơn có thể nghe thêm vì sao gọi là Nguyên tiêu, vì sao người Hoa ở Hội An, Chợ Lớn treo nhiều đèn đêm nay.

Để trẻ tự quyết phần trang trí. Đừng sửa hình trẻ dán cho ngay ngắn hơn. Màu trẻ chọn, hình trẻ cắt là phần của trẻ; người lớn chỉ giữ phần dụng cụ sắc và phần cần lực.

Không thi, không chấm. Nếu nhiều trẻ cùng làm, đừng biến thành cuộc thi đèn nào đẹp nhất. Treo tất cả đèn thành một dãy và cùng ngắm là đủ; mỗi chiếc đèn có câu chuyện riêng của người làm.

Kết thúc bằng một lúc ngắm trăng. Khi đèn xong, tắt bớt đèn điện trong nhà, mang đèn ra ban công hoặc sân. Nếu trời có trăng, chỉ cho trẻ thấy trăng tròn; nếu trời mây, ánh đèn của trẻ là trăng của buổi tối hôm đó.

Những lỗi hay gặp và cách gỡ

Đèn cắt khe bị bẹp, không phồng. Thường do các khe cắt quá sát mép hoặc giấy quá mỏng. Cắt chừa mép rộng hơn, dùng giấy bìa mỏng; khi cuộn ống, ấn nhẹ hai đầu xuống để các dải giấy cong ra đều.

Keo không khô, giấy trượt. Keo sữa bôi quá dày thì lâu khô và làm giấy nhăn. Bôi mỏng, giữ chỗ dán bằng kẹp giấy vài phút; chỗ cần dính nhanh thì dùng băng dính hai mặt.

Đèn treo bị nghiêng. Quai hoặc dây treo không nằm đúng hai điểm đối diện. Đo lại bằng cách gấp đôi miệng đèn để tìm hai điểm đối xứng, hoặc treo thử rồi dịch điểm buộc tới khi đèn đứng thẳng.

Ánh sáng yếu, đèn tối. Đèn LED pin cúc áo đặt ở đáy chỉ sáng phần dưới. Treo đèn LED lơ lửng ở giữa bằng một sợi chỉ, hoặc dùng một đoạn dây đèn LED cuộn tròn để ánh sáng lan đều khắp thân.

Trẻ chán giữa chừng. Chia buổi làm thành hai phần: phần gấp, cắt làm trước bữa tối, phần trang trí và thắp đèn làm sau. Trẻ nhỏ khó ngồi yên quá nửa tiếng, nghỉ giữa chừng không có gì sai.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi thì làm được đèn lồng giấy?

Trẻ khoảng ba tuổi đã tham gia được các phần dán và tô màu của đèn cắt khe, người lớn lo phần cắt và cuộn. Từ khoảng sáu tuổi trẻ tự gấp, tự cắt được đèn đàn xếp. Mẫu khung tre hợp với trẻ từ mười tuổi trở lên.

Có nên cho trẻ dùng nến trong đèn giấy tự làm không?

Không nên. Giấy màu bắt lửa rất nhanh, trẻ lại hay vung đèn khi chạy. Đèn LED chạy pin có ánh sáng giống nến mà không nóng. Nếu dùng đèn LED pin cúc áo, cần giữ pin ngoài tầm với của trẻ nhỏ.

Không có tre thì làm khung đèn bằng gì?

Có thể dùng dây thép mềm loại cắm hoa, que kem gỗ, ống hút giấy cứng hoặc thanh bìa cuộn chặt. Khung bằng dây thép dễ uốn thành hình tròn, hình hoa; chỉ cần bọc đầu dây cho khỏi cào tay.

Giấy nào làm đèn lồng cho ánh sáng đẹp nhất?

Giấy pơ luya và giấy dó mỏng cho ánh sáng xuyên qua mềm và đều, hợp với đèn khung. Giấy màu thường dày hơn, chỉ để lọt sáng qua khe cắt, hợp với đèn cắt khe và đàn xếp. Giấy kính màu cho ánh sáng rực nhưng giòn, dễ rách.

Đèn lồng giấy tự làm giữ được bao lâu?

Đèn giấy dùng tốt trong một mùa nếu treo trong nhà, tránh ẩm. Đèn khung tre giữ được khung nhiều năm, chỉ cần thay giấy. Muốn cất, hãy gói đèn bằng giấy báo, để trong hộp nơi khô ráo, tránh đè vật nặng lên.