Giữ yên tĩnh ở chùa ngày rằm đông người: hương khói, chụp ảnh, nói chuyện và nhận lộc

Chùa là chốn thiền môn, nơi người ta tìm đến để lắng lòng. Ngày rằm tháng Giêng, khi lượng người đông nhất năm, giữ được sự yên tĩnh ấy phụ thuộc vào vài thói quen nhỏ của mỗi người: thắp ít hương, nói khẽ, hạn chế quay phim trong chính điện, nhận lộc mà không chen.

Bài này không bàn thứ tự lễ trong chùa hay cách khấn, vì đó là phần mỗi chùa có nếp riêng. Bài tập trung vào những gì diễn ra xung quanh nghi lễ: khói hương, điện thoại, tiếng nói, chuyện xin lộc, chuyện gửi xe, xả rác. Đó là những điều quyết định một ngày rằm ở chùa là bình yên hay hỗn loạn, cho chính bạn và cho người bên cạnh.

Vì sao sự yên tĩnh ở chùa quan trọng

Với chư tăng ni, chùa là nơi tu tập, nơi họ sống hằng ngày. Ngày rằm, họ vẫn giữ thời khoá tụng kinh, vẫn có những giờ cần tĩnh lặng. Với Phật tử, ngồi trong chính điện là lúc để lắng lòng, nghe kinh, nhìn lại mình. Với người không theo đạo, sân chùa là một trong số ít không gian công cộng ở đô thị mà ở đó tiếng ồn được kỳ vọng là thấp.

Khi hàng nghìn người cùng đến trong một ngày, sự yên tĩnh không tự có. Nó được giữ bằng những lựa chọn nhỏ: một người hạ giọng, một người tắt chuông điện thoại, một người không bật loa ngoài. Ngược lại, chỉ vài người nói to, vài chiếc điện thoại phát nhạc, vài nhóm chen lấn là đủ làm cả sân chùa ồn ã.

Hiểu như vậy, giữ yên tĩnh không phải là một quy định cứng nhắc, mà là cách tôn trọng nơi mình đến và những người cùng đến. Nó cũng là cách để chính bạn có được điều mình tìm khi đi chùa.

Cũng cần nhớ rằng ồn ào ở chùa ngày rằm phần lớn không đến từ ý xấu. Người ta gặp lại bạn bè, họ hàng sau Tết, vui mừng hỏi han; trẻ con háo hức vì đèn lồng; người già lâu ngày mới ra khỏi nhà. Nhận ra điều đó giúp mình bớt khó chịu với người khác, và tự nhắc mình hạ giọng khi chính mình đang vui.

Hương khói: thắp ít mà đủ

Khói hương dày đặc là hình ảnh quen thuộc ngày rằm, và cũng là thứ gây khó chịu nhiều nhất. Vài cách để giảm bớt:

• Thắp một nén hoặc ba nén thay vì cả bó. Nhiều chùa khuyến khích rõ điều này bằng thông báo ở sân.
• Cắm hương ở lư lớn ngoài sân theo hướng dẫn của chùa, không mang hương vào chính điện nếu chùa không cho.
• Cắm thẳng, cắm chắc, không cắm chéo lên hương của người khác. Hương đổ là nguy cơ cháy và bỏng.
• Không đốt vàng mã trong khuôn viên chùa, nhiều chùa đã cấm. Vàng mã nếu có thuộc về lễ ở nhà, theo nếp gia đình.
• Có thể chỉ chắp tay, không thắp hương. Nhiều vị tăng nhấn mạnh rằng tâm thành quan trọng hơn khói hương.
• Nhường lư hương cho người khác: thắp xong thì lùi ra, không đứng khấn quá lâu ngay trước lư khi phía sau đang đông.

Người có bệnh hô hấp, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ nên tránh đứng lâu gần lư hương lớn ngày rằm. Đeo khẩu trang ở sân chùa đông khói là điều bình thường, không có gì bất kính.

Điện thoại, chụp ảnh, quay phim: chỗ nào được, chỗ nào nên tránh

Chụp ảnh kỷ niệm đi chùa là nhu cầu chính đáng. Vấn đề nằm ở chỗ, lúc và cách chụp. Bảng dưới là thói quen chung ở nhiều chùa; nếu chùa có biển nhắc riêng, hãy theo biển.

Một mẹo nhỏ: chuyển điện thoại sang chế độ im lặng ngay khi gửi xe xong, trước khi bước vào cổng. Như vậy bạn không phải nhớ trong lúc đang lễ.

Nói chuyện, đi lại trong sân và chính điện

Ở sân chùa, nói chuyện nhỏ nhẹ là bình thường; điều nên tránh là gọi nhau í ới, cười đùa to, bàn chuyện làm ăn ồn ào. Trong chính điện, càng hạn chế nói càng tốt, nhất là khi có người đang ngồi tĩnh hoặc có khoá lễ. Nếu cần trao đổi, hãy ra hiên.

Khi đi lại, đi chậm, đi theo luồng mà chùa hướng dẫn nếu có. Ở chùa đông, nhiều nơi phân luồng một chiều qua chính điện; đi ngược luồng là nguyên nhân chính gây ùn tắc. Không chạy, không xô người đi trước, không bước qua người đang ngồi lạy. Nếu dẫn trẻ nhỏ hay ông bà, đi sát mép để người khác vượt.

Trang phục cũng là một phần của sự tôn nghiêm. Áo quần kín đáo, gọn gàng, không quá hở; mũ nón bỏ ra khi vào chính điện; giày dép để ngoài nơi quy định, xếp gọn để người sau không vấp. Những điều nhỏ ấy giúp không khí chung trang nghiêm hơn mà không cần ai nhắc. Đi theo nhóm đông, hãy chia nhỏ khi vào chính điện, hai ba người một lượt, để không chiếm trọn một hàng chiếu của người khác.

Lộc chùa: nhận cho đúng, đừng chen

Lộc chùa là gì. Là phần lễ vật đã dâng, như hoa quả, bánh, muối gạo, đôi khi là phong bao nhỏ, được nhà chùa chia lại cho người đi lễ. Ý nghĩa của lộc là sự chia sẻ, nhận một phần nhỏ để mang về cho người nhà.

Nhận bằng hai tay, mỗi người một phần. Xếp hàng theo hướng dẫn, nhận xong thì cảm ơn và nhường chỗ. Không quay lại xin thêm, không nhờ người khác xin hộ nhiều phần.

Không tự lấy lễ trên ban thờ. Lễ đang dâng trên ban thờ là của chùa, nhà chùa sẽ chia khi đến lúc. Tự lấy là thiếu tôn trọng, dù chỉ là một quả quýt.

Cướp lộc là tục cần bỏ. Cảnh chen lấn, giật lộc, giẫm đạp ở một số nơi đã từng gây thương tích và được báo chí nhắc nhiều năm. Nhiều nơi đã đổi sang phát lộc có trật tự. Nếu thấy chen lấn, cách an toàn nhất là đứng ngoài.

Không nhận được lộc cũng không sao. Không có giáo lý nào nói thiếu lộc chùa thì năm đó thiếu may. Lộc là niềm vui chia sẻ, không phải điều kiện.

Khi chùa phân luồng, đóng bớt cổng: hợp tác thay vì bực bội

Ở những chùa lớn, ngày rằm tháng Giêng có thể phải phân luồng một chiều, đóng cổng phụ, tạm dừng cho người vào chính điện khi quá đông, hoặc ngừng nhận hương ở một số lư. Những sắp xếp ấy do ban hộ tự, có khi phối hợp với chính quyền và công an địa phương, đưa ra để tránh ùn tắc và tai nạn.

Đứng giữa đám đông, chờ đợi dễ khiến người ta nóng ruột, chen lên hoặc đi lối tắt. Đó chính là lúc rủi ro cao nhất. Hợp tác với người hướng dẫn, đi đúng luồng, chờ đến lượt là cách giữ an toàn cho mình và cho người khác. Nếu thấy quá đông, bạn hoàn toàn có thể thắp hương ở sân rồi về, hoặc quay lại vào hôm khác.

Người làm công quả hướng dẫn ngày rằm phần lớn là Phật tử tình nguyện, đứng từ sáng đến tối. Một lời cảm ơn, một thái độ nhẫn nại với họ cũng là một phần của việc giữ yên tĩnh chốn thiền môn.

Tìm một khoảng lặng cho riêng mình giữa ngày đông

Ngay cả ngày đông nhất, phần lớn chùa vẫn có những góc yên: vườn sau, khu tháp mộ các vị sư, hiên nhà Tổ, ghế đá dưới gốc cây. Sau khi lễ xong, thay vì vội về, bạn có thể tìm một góc như vậy, ngồi mười lăm phút, tắt điện thoại, nghe tiếng chuông xa. Nhiều người kể rằng chính khoảnh khắc ấy mới là điều họ nhớ nhất về rằm Giêng.

Nếu đi cùng gia đình, có thể chia nhau: người muốn dự khoá lễ thì vào chính điện, người muốn ngồi yên thì ra vườn, hẹn gặp ở một điểm sau một giờ. Không ai phải theo nhịp của người khác, và sân chùa cũng đỡ đông hơn khi mọi người tản ra.

Khi rời chùa, đi chậm qua cổng tam quan, nhìn lại một lần. Một chuyến đi chùa không cần dài, không cần nhiều lễ, chỉ cần để lại cho bạn một chút tĩnh lặng mang về cho những ngày đầu năm bận rộn.

Rác, xe và những chuyện ngoài cổng chùa

Sau mỗi ngày rằm, nhiều chùa phải dọn hàng bao rác: vỏ chai nước, túi ni lông, giấy gói hương, hộp đồ ăn. Mang rác của mình ra khỏi chùa hoặc bỏ đúng thùng là cách góp đơn giản nhất. Nếu mang đồ ăn theo, chọn đồ ít bao bì.

Chuyện gửi xe là nguồn bực bội lớn của ngày rằm. Gửi xe ở bãi chính thức của chùa hoặc của phường, xã; tránh để xe tràn ra lòng đường, chắn lối của nhà dân xung quanh. Ở các chùa trong ngõ hẹp, đi bộ hoặc đi taxi thường nhanh hơn tự đi xe máy.

Ngoài cổng, ngày rằm có thể có người xem bói, bán bùa, xin tiền giả danh nhà sư, hoặc chèo kéo mua đồ lễ với giá cao. Nhiều chùa đã treo thông báo đề nghị Phật tử không nghe theo những người này. Nếu gặp người tự xưng là sư đi khất thực rồi đòi tiền, bạn có thể hỏi lại ban hộ tự chùa gần đó. Cẩn thận cũng là một cách giữ cho ngày rằm của mình bình yên.

Câu hỏi thường gặp

Đi chùa ngày rằm có bắt buộc phải thắp hương không?

Không bắt buộc. Nhiều vị tăng nhấn mạnh rằng tâm thành quan trọng hơn khói hương, và nhiều chùa khuyến khích thắp ít để giảm khói. Bạn có thể chỉ chắp tay, cúi đầu trước ban Phật, hoặc ngồi yên một lúc trong sân chùa.

Chụp ảnh tượng Phật trong chùa có bị cấm không?

Tuỳ chùa. Có chùa cho chụp lặng lẽ khi không có lễ, có chùa treo biển không chụp trong chính điện. Nếu không thấy biển, hãy hỏi người trong chùa. Dù được phép, cũng nên tránh đèn flash, tránh tạo dáng quay lưng vào ban thờ và không chụp trong lúc khoá lễ.

Thấy người khác nói to, quay phim trong chính điện thì làm gì?

Nhắc nhẹ một câu nếu thấy phù hợp, hoặc báo cho người trong ban hộ tự. Tránh tranh cãi ngay trong chính điện, vì như vậy chỉ làm không khí thêm ồn. Phần lớn mọi người sẽ hạ giọng khi được nhắc nhã nhặn.

Nhận lộc chùa về nhà thì làm gì với lộc?

Theo thói quen của nhiều gia đình, lộc chùa được chia cho người trong nhà cùng dùng, như một niềm vui đầu năm. Hoa quả thì ăn, muối gạo có nhà cất một ít. Không có quy định cứng nào, và không cần lo nếu lộc bị hỏng trước khi dùng.

Đeo tai nghe nghe nhạc trong chùa có được không?

Ở sân chùa khi đi một mình, đeo tai nghe không làm phiền ai, nhưng nên tháo ra khi vào chính điện hoặc khi có khoá lễ, để có thể nghe hướng dẫn và giữ sự tôn trọng. Tuyệt đối không bật loa ngoài trong chùa.

Có nên livestream lễ ở chùa cho người thân ở xa xem không?

Nếu muốn, hãy hỏi trước ban hộ tự. Một số chùa tự phát trực tuyến khoá lễ trên kênh chính thức, người thân ở xa có thể theo dõi qua đó. Tự livestream trong chính điện dễ làm phiền người khác và quay phải những người không muốn xuất hiện trên mạng.