Muốn đưa ông bà đi chùa rằm tháng Giêng cho an toàn, việc quan trọng nhất là chọn đúng lúc: sáng sớm hoặc giữa chiều, tránh tối 14 và tối 15 khi chùa đông nhất, và nếu ông bà yếu thì đi trước hoặc sau ngày rằm vài hôm. Tiếp theo là gọi trước cho chùa hỏi lối đi, chỗ ngồi; chuẩn bị thuốc, nước, áo ấm; và có sẵn kế hoạch về sớm.
Với nhiều người cao tuổi, đi chùa rằm Giêng là việc họ mong cả năm. Nhưng đây cũng là dịp có nhiều rủi ro: đám đông, bậc thềm cổ không đều, khói hương dày, trời lạnh ẩm, khoá lễ ngồi lâu. Bài này là danh sách việc cụ thể cho con cháu, để chuyến đi trọn ý ông bà mà không ai phải lo.
Chọn ngày, chọn giờ: quyết định quan trọng nhất
Năm 2027, rằm tháng Giêng rơi vào thứ Bảy 20/2/2027. Ngày rằm trùng cuối tuần thì chùa ở đô thị thường đông hơn hẳn, cả tối thứ Sáu lẫn suốt thứ Bảy. Nếu ông bà không nhất thiết phải đúng ngày, hãy gợi ý đi vào một ngày trong tuần trước đó. Nhiều vị tăng cũng khuyên Phật tử giãn ra như vậy, và người lớn tuổi thường dễ chấp nhận khi nghe lời khuyên ấy là của nhà chùa.
Nếu ông bà muốn đúng ngày rằm, sáng sớm là lựa chọn tốt: trời chưa nắng, người chưa đông, ông bà lại quen dậy sớm. Giữa chiều là lựa chọn thứ hai, sau khi khoá lễ buổi sáng đã xong và trước dòng người buổi tối. Tối 14, tối 15 là lúc nên tránh nhất: đèn tối, trời lạnh, đám đông chen chúc, lối ra có thể bị tắc.
Với ông bà đã đăng ký khoá lễ cầu an, giờ đi phụ thuộc giờ khoá lễ. Hãy hỏi kỹ khoá lễ kéo dài bao lâu, có chỗ ngồi ghế không, có thể ra giữa chừng không. Nếu khoá lễ dài quá sức ông bà, có thể ngồi một phần rồi ra nghỉ; ghi danh vẫn giữ nguyên, nhà chùa không yêu cầu người dự phải ngồi trọn.
Gọi trước cho chùa: năm câu nên hỏi
Một cuộc gọi hoặc một lần ghé trước vài ngày giúp tránh hầu hết bất ngờ. Người trong ban hộ tự thường sẵn lòng trả lời những câu sau:
- Có lối đi không bậc thềm hoặc ít bậc không? Nhiều chùa cổ có tam quan cao, sân lát gạch không đều; có chùa có lối phụ cho xe lăn.
- Có chỗ đỗ xe gần cổng không? Hỏi xem xe ô tô, taxi có được dừng sát cổng để ông bà xuống không, ngày rằm có cấm đường quanh chùa không.
- Khoá lễ có chỗ ngồi ghế không? Ngồi bệt trên chiếu hai tiếng là thử thách lớn với đầu gối người già. Nhiều chùa bố trí ghế ở hàng sau.
- Nhà vệ sinh ở đâu, có dễ tới không? Câu hỏi đơn giản nhưng rất quan trọng với người cao tuổi, nhất là người có bệnh tiền liệt tuyến hay đang dùng thuốc lợi tiểu.
- Có chỗ nghỉ, có cơm chay buổi trưa không? Biết trước để quyết định mang đồ ăn theo hay không.
Ghi lại câu trả lời vào điện thoại. Hôm đi, người đưa ông bà sẽ không phải vừa dìu vừa hỏi đường.
Đồ mang theo cho ông bà
Một túi nhỏ gọn, người đi kèm đeo, để ông bà rảnh tay vịn:
- Thuốc đang dùng hằng ngày, cả liều buổi trưa nếu đi lâu, kèm thuốc dự phòng bác sĩ đã kê cho những lúc cần.
- Nước lọc và đồ ăn nhẹ như bánh quy, chuối, nhất là với người có bệnh tiểu đường dễ hạ đường huyết.
- Áo khoác, khăn quàng, mũ len: chính điện sáng tháng Giêng có thể lạnh, sân chùa có gió.
- Ghế gấp nhỏ nếu chùa không có ghế và ông bà không ngồi bệt được, hỏi trước chùa có cho dùng không.
- Khẩu trang cho người có bệnh hô hấp, vì khói hương ngày rằm có thể rất dày.
- Giấy ghi tên, số điện thoại người nhà để trong túi áo ông bà, phòng khi lạc nhau giữa đám đông.
- Giày dép dễ tháo, đế chống trượt: vào chính điện phải để dép ngoài, nền đá có thể trơn vì sương.
Không cần mang lễ cồng kềnh. Nếu ông bà muốn dâng lễ, một bó hoa nhỏ hoặc đĩa hoa quả là đủ, người đi kèm cầm giúp.
Trong chùa: dìu, ngồi, nghỉ thế nào
Khi đi qua đám đông, người đi kèm nên đi phía ngoài, ông bà đi phía trong sát tường hoặc tay vịn, không để ông bà bị kẹp giữa dòng người. Ở bậc thềm, đỡ ở cánh tay trên chứ không kéo tay, để ông bà tự giữ thăng bằng. Nếu có hai người đi kèm, một người đi trước dọn lối, một người đi cạnh.
Khi ngồi dự khoá lễ, chọn chỗ gần lối ra, có thể đứng dậy và đi ra mà không phải bước qua nhiều người. Cứ khoảng nửa tiếng nên nhắc ông bà đổi tư thế, duỗi chân. Nếu ông bà than mỏi, chóng mặt hay đau ngực, đừng ngại đưa ra ngoài ngay; nhà chùa và mọi người xung quanh đều thông cảm.
Khói hương là điều cần để ý. Ở những ban thờ đông người, khói có thể dày đặc, gây ho, cay mắt, khó thở với người có bệnh phổi hoặc tim. Người đi kèm nên thắp hương giúp và để ông bà khấn ở chỗ thoáng hơn, hoặc gợi ý ông bà chắp tay mà không cần cầm hương. Nhiều chùa ngày nay chủ động khuyến khích Phật tử thắp ít hương để giảm khói.
Chia việc giữa con cháu trước ngày đi
Chuyến đi chùa của ông bà thường trục trặc không phải ở chùa, mà ở khâu sắp xếp trong nhà: ai chở, ai đi kèm, ai trông nhà, ai lo cơm. Vài hôm trước, cả nhà nên thống nhất một người chịu trách nhiệm chính, luôn ở cạnh ông bà suốt chuyến đi, không kiêm thêm việc chụp ảnh, nghe điện thoại công việc hay trông trẻ con.
Nếu đi đông, hãy chia nhóm. Người trẻ khoẻ đi trước gửi xe, xem đường, hỏi chỗ ngồi; người đi kèm ông bà đến sau khi mọi thứ đã sẵn. Trẻ nhỏ trong nhà nên có người trông riêng, vì một người không thể vừa dìu ông bà vừa giữ một đứa trẻ hiếu động giữa đám đông.
Cũng nên hỏi chính ông bà muốn gì. Có cụ chỉ muốn thắp một nén hương ở ban Phật rồi ngồi ngoài sân nhìn người qua lại; có cụ muốn ngồi trọn khoá lễ; có cụ muốn ghé thăm vị sư quen. Biết điều ông bà mong nhất, cả nhà có thể bỏ bớt những thứ khác để dành sức cho việc ấy.
Dấu hiệu cần dừng lại và cách xử lý ban đầu
Người cao tuổi đi lễ ngày đông có thể gặp vấn đề sức khoẻ đột ngột. Bảng dưới không thay cho lời khuyên của bác sĩ; nó giúp người đi kèm nhận ra lúc cần dừng.
| Dấu hiệu | Có thể liên quan đến | Việc nên làm ngay |
|---|---|---|
| Chóng mặt, hoa mắt khi đứng dậy | Hạ huyết áp tư thế, đói, mất nước | Cho ngồi xuống, uống nước, ăn nhẹ; không cho đứng dậy vội |
| Run tay, vã mồ hôi, lơ mơ ở người có bệnh tiểu đường | Hạ đường huyết | Cho ăn đồ ngọt nếu còn tỉnh, gọi cấp cứu nếu không đỡ |
| Khó thở, ho nhiều | Khói hương, bệnh phổi, bệnh tim | Đưa ra chỗ thoáng, dùng thuốc xịt nếu bác sĩ đã kê |
| Đau tức ngực, đau lan ra tay | Có thể là vấn đề tim mạch | Cho ngồi nghỉ, gọi 115 ngay, không tự chở đi |
| Vấp ngã, đau hông không đứng dậy được | Có thể gãy xương | Không cố kéo dậy, giữ ấm, gọi 115 |
| Lú lẫn, không nhận ra người thân | Mệt, mất nước, hoặc bệnh lý cần khám | Đưa ra chỗ yên tĩnh, liên hệ cơ sở y tế |
Nếu ông bà có bệnh mạn tính, hỏi bác sĩ trước chuyến đi về những gì cần để ý, nhất là khi phải ngồi lâu hoặc leo nhiều bậc.
Với ông bà đi xe lăn, chống gậy hoặc có trí nhớ kém
Xe lăn: nhiều chùa cổ không có lối dốc. Gọi trước hỏi lối phụ, chuẩn bị hai người khoẻ để nâng xe qua bậc khi cần. Chọn giờ vắng để có chỗ xoay xe.
Chống gậy: kiểm tra đầu cao su của gậy còn bám tốt. Nền đá ở sân chùa ẩm sương buổi sáng có thể rất trơn.
Trí nhớ kém, dễ lạc: không bao giờ để ông bà một mình, dù chỉ vài phút đi gửi xe. Mặc cho ông bà áo màu dễ nhận ra từ xa, ghi tên và số điện thoại người nhà trong túi áo.
Nghe kém: thống nhất trước vài cử chỉ đơn giản để ra hiệu khi trong chính điện cần giữ yên lặng, như chạm vai để báo đứng dậy.
Ông bà nằm một chỗ, không đi được: con cháu có thể đi lễ thay và kể lại, hoặc đăng ký khoá lễ cầu an cho ông bà. Nhiều chùa cũng nhận lời nhờ của Phật tử để chư tăng đến thăm người bệnh.
Biết lúc nên về, và một rằm Giêng trọn vẹn tại nhà
Đừng cố đi trọn mọi ban thờ, mọi ngôi chùa trong một ngày. Nhiều gia đình có thói quen đi liền ba bốn chùa dịp rằm Giêng; với ông bà ngoài tám mươi, một chùa gần nhà là đủ. Khi thấy ông bà bắt đầu thở mệt, đi chậm lại, trả lời chậm, đó là lúc nên về, kể cả khi ông bà nói "còn đi được".
Nếu năm nay sức khoẻ ông bà không cho phép đi chùa, rằm tháng Giêng tại nhà vẫn có thể rất trọn vẹn: con cháu sum họp, cùng ông bà thắp hương trên bàn thờ gia đình, nghe ông bà kể chuyện đi chùa ngày xưa. Có nhà mời được một vị tăng quen đến tụng kinh tại nhà; có nhà mở bản ghi âm buổi tụng kinh cho ông bà nghe.
Điều ông bà mong ở rằm Giêng nhiều khi không phải là đến được chùa nào, mà là cảm giác con cháu quan tâm đến điều mình coi trọng. Một chuyến đi ngắn, an toàn, có con cháu dìu đi, thường đáng nhớ hơn một ngày dài mệt mỏi.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà ngoài 85 tuổi có nên đi chùa ngày rằm tháng Giêng không?
Tuỳ sức khoẻ từng người. Nếu ông bà còn đi lại được và có người đi kèm, một chuyến ngắn vào giờ vắng ở chùa gần nhà thường ổn. Nếu ông bà có bệnh tim, phổi nặng hoặc vừa ốm dậy, nên hỏi bác sĩ và cân nhắc đi vào ngày khác ít người hơn.
Có nên đưa ông bà đi chùa tối 14 để ngắm trăng không?
Thường không nên với người cao tuổi. Tối 14 trời lạnh, đèn tối, chùa đông, bậc thềm khó nhìn. Nếu ông bà thích ngắm trăng, có thể ngồi ở sân nhà hoặc ban công, hoặc đi chùa tối 16 khi trăng vẫn tròn mà người đã vãn.
Ông bà muốn ngồi trọn khoá lễ hai tiếng thì sao?
Hãy chọn chỗ ngồi có ghế hoặc có tựa lưng, gần lối ra. Nhắc ông bà đổi tư thế mỗi nửa tiếng, mang nước và đồ ăn nhẹ. Nếu ông bà mệt giữa chừng, việc đứng dậy ra ngoài hoàn toàn bình thường và không làm mất đi ý nghĩa của khoá lễ.
Đi chùa xa phải leo núi như chùa Hương, Yên Tử có hợp với người già không?
Những chuyến đi như vậy cần sức khoẻ tốt và chuẩn bị kỹ hơn nhiều, nhất là vào mùa hội đông người. Với ông bà yếu, một ngôi chùa gần nhà vào giờ vắng hợp lý hơn. Nếu vẫn đi, hãy hỏi kỹ phương tiện hỗ trợ ở điểm đến và có người khoẻ đi kèm suốt hành trình.
Ông bà đang dùng thuốc chống đông có cần lưu ý gì không?
Người dùng thuốc chống đông dễ bầm, chảy máu lâu nếu ngã hoặc va chạm. Đây là thêm một lý do để chọn giờ vắng, đi chậm, đỡ kỹ ở bậc thềm. Những lưu ý cụ thể theo bệnh nên hỏi bác sĩ đang điều trị cho ông bà.
Không đưa được ông bà đi thì có thể làm gì?
Bạn có thể đăng ký khoá lễ cầu an cho ông bà ở chùa quen, đi lễ thay rồi kể lại, chụp vài tấm ảnh sân chùa cho ông bà xem, hoặc mời một vị tăng quen đến thăm. Quan trọng nhất là để ông bà cảm thấy rằm Giêng năm nay vẫn được con cháu nhớ đến.