Nên xin chữ nói đúng điều bạn muốn giữ hoặc rèn trong năm mới: muốn bớt nóng thì chữ Nhẫn, muốn chăm học thì chữ Học hay chữ Cần, muốn gia đình êm ấm thì chữ Hoà, chữ An. Tờ chữ treo trên tường là một lời tự nhắc, nên chữ tốt nhất là chữ bạn hiểu và thấy cần, không phải chữ nghe "may mắn" nhất.
Bài này gợi ý cách chọn chữ theo từng nhu cầu, kèm nghĩa ngắn gọn của những chữ hay được xin, cách chọn chữ cho con, cho cha mẹ, cho người làm ăn, và vài lưu ý khi người cho chữ gợi ý chọn chữ theo tuổi hay theo mệnh. Phần giữ và treo tờ chữ sau khi mang về có bài riêng trong danh mục.
Bắt đầu từ câu hỏi: năm nay mình cần nhắc mình điều gì
Cách chọn chữ dễ nhất là tự hỏi trước khi đi: năm vừa qua mình hay vấp ở đâu, năm tới mình muốn thay đổi điều gì. Người hay nổi nóng với con có thể chọn chữ Nhẫn. Người làm việc nhiều đến kiệt sức có thể chọn chữ An hoặc chữ Tĩnh. Học sinh chuẩn bị một kỳ thi lớn có thể chọn chữ Cần. Người vừa lập gia đình có thể chọn chữ Hoà.
Chữ chọn theo cách này có một ưu điểm: mỗi lần nhìn thấy nó trên tường, bạn nhớ ra vì sao mình xin. Nó gắn với một câu chuyện có thật của bạn, nên khó trở thành vật trang trí vô hồn. Nhiều người còn ghi một dòng nhỏ ở mặt sau tờ chữ: năm nào xin, vì sao xin, để cuối năm lật ra xem.
Ngược lại, nếu đi xin chữ mà không nghĩ trước, bạn dễ chọn theo phản xạ những chữ quen nhất như Phúc, Lộc, Thọ. Những chữ ấy không sai, nhưng vì quá chung, chúng ít khi nhắc bạn điều gì cụ thể.
Nếu đi xin chữ cùng cả nhà, mỗi người nên nghĩ câu trả lời của riêng mình trên đường đi. Lúc đứng trước bàn viết, người cho chữ hỏi "xin chữ gì" mà cả nhà nhìn nhau, thường kết thúc bằng một chữ chung chung chẳng ai thật sự chọn.
Các nhóm chữ hay được xin và nghĩa ngắn gọn
Bảng dưới gom các chữ thường gặp ở các khu cho chữ theo nhóm nhu cầu. Nghĩa ghi ở đây là nghĩa phổ thông; người cho chữ có hiểu biết có thể giảng thêm sắc thái của từng chữ.
| Nhóm | Chữ (Hán) | Nghĩa phổ thông | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Tính nết | Nhẫn 忍, Tĩnh 靜, Khiêm 謙 | Nhẫn nại, giữ bình tĩnh, khiêm nhường | Người hay nóng, người làm quản lý, cha mẹ trẻ |
| Việc học | Học 學, Cần 勤, Trí 智 | Ham học, siêng năng, sáng suốt | Học sinh, sinh viên, người đang học nghề |
| Gia đình | Hoà 和, Hiếu 孝, An 安 | Hoà thuận, hiếu thảo, yên ổn | Vợ chồng trẻ, gia đình nhiều thế hệ |
| Công việc | Tín 信, Thành 誠, Hằng 恆 | Giữ chữ tín, thành thật, bền bỉ | Người làm ăn, người mới khởi nghiệp |
| Sức khoẻ, tuổi già | Khang 康, Thọ 壽, An 安 | Khoẻ mạnh, sống lâu, an lành | Chữ tặng ông bà, cha mẹ |
| Chúc chung | Phúc 福, Lộc 祿, Đức 德 | Điều phúc, bổng lộc, đạo đức | Treo phòng khách, chữ chung cả nhà |
| Chữ Việt | Bình an, Tâm an, Kiên nhẫn, Gia đình | Đọc được ngay, nghĩa rõ | Trẻ nhỏ, người không đọc chữ Hán |
Chữ Hán có nhiều nghĩa tuỳ ngữ cảnh. Khi xin, hãy nhờ người cho chữ giải nghĩa và kiểm lại chữ viết đúng; nếu chưa chắc, về nhà tra từ điển Hán Việt hoặc hỏi người biết chữ.
Chọn chữ cho từng người trong nhà
Cho con nhỏ. Trẻ chưa đọc được chữ Hán nên chữ Việt thường hợp hơn: "Chăm ngoan", "Ham học", "Dũng cảm", hoặc chính tên con. Nên để con tự chọn trong vài chữ cha mẹ gợi ý và giải thích bằng lời của trẻ.
Cho con tuổi học trò. Chữ Cần, chữ Học, chữ Hằng (bền bỉ) hợp với năm học có kỳ thi. Tránh chọn chữ mang áp lực thành tích; chữ nên nhắc về cách học, không phải về điểm số.
Cho cha mẹ, ông bà. Chữ Khang, chữ An, chữ Thọ là lựa chọn quen thuộc. Một tờ chữ có lạc khoản ghi "con cháu kính tặng" và năm tặng thường được người già trân trọng giữ nhiều năm.
Cho vợ chồng. Chữ Hoà, chữ Nhẫn, hoặc một câu ngắn bằng chữ Việt cả hai cùng chọn. Chọn cùng nhau tốt hơn một người quyết định.
Cho chính mình. Đây là tờ chữ nên chọn kỹ nhất, theo câu hỏi ở đầu bài: năm nay mình cần nhắc mình điều gì.
Gợi ý chữ theo hoàn cảnh của năm mới
Mỗi gia đình bước vào năm mới với những việc lớn khác nhau. Chọn chữ theo việc lớn của năm giúp tờ chữ có câu chuyện riêng. Vài gợi ý:
- Năm con thi chuyển cấp, thi đại học: chữ Cần, chữ Hằng, hoặc chữ Việt "Bình tĩnh". Nhắc về cách học và giữ sức, không nhắc điểm.
- Năm nhà có em bé: chữ An, chữ Hoà, hoặc tên em bé viết cách điệu để sau này tặng lại con.
- Năm chuyển nhà, về nhà mới: chữ An, chữ Gia (nhà) hoặc câu ngắn về sum họp.
- Năm cha mẹ về hưu: chữ Nhàn, chữ Khang, chữ An, kèm lời đề của con cháu.
- Năm đi học, đi làm xa nhà: chữ Hiếu để nhớ cha mẹ, chữ Kiên để vững lòng nơi xa.
- Năm bắt đầu một việc mới: chữ Tín, chữ Thành, nhắc mình làm việc cho thật.
- Năm vừa qua nhiều mất mát: chữ Tâm, chữ Tĩnh, hoặc chữ Việt "Bình an" giản dị.
Đây chỉ là gợi ý. Có khi một chữ khác hẳn mới đúng với hoàn cảnh nhà bạn; người cho chữ có kinh nghiệm sẽ giúp bạn tìm ra nếu bạn kể đủ chuyện.
Đọc một tờ chữ: chữ chính, lạc khoản và ấn
Một tờ thư pháp hoàn chỉnh thường có ba phần. Phần lớn nhất là chữ chính, viết to ở giữa. Bên cạnh, thường ở phía trái hoặc phía dưới, là lạc khoản: một hai dòng chữ nhỏ ghi năm viết (theo can chi), có khi ghi người tặng, người nhận, nơi viết, và tên người viết. Cuối cùng là ấn triện, con dấu đỏ của người viết, đôi khi thêm một con dấu nhỏ ở góc gọi là dấu nhàn chương.
Lạc khoản là phần biến tờ chữ thành kỷ vật. Cùng một chữ An, tờ ghi "năm Đinh Mùi, con kính tặng cha mẹ" khác hẳn tờ không ghi gì. Khi xin chữ, bạn nên nói rõ để người viết ghi lạc khoản đúng ý, và kiểm lại tên người nhận viết đúng chính tả. Nếu người viết dùng can chi, hỏi họ đọc giúp để bạn nhớ.
Ấn triện cũng đáng để ý. Ấn thường khắc tên hoặc hiệu của người viết bằng chữ triện, một lối chữ cổ khó đọc. Một tờ chữ có lạc khoản rõ ràng và ấn của người viết cho thấy người ấy chịu trách nhiệm với chữ của mình. Tờ chữ không có lạc khoản, không ấn, viết vội, thường là tờ viết hàng loạt để bán.
Khi người cho chữ gợi ý chọn chữ theo tuổi, theo mệnh
Ở một số khu cho chữ, bạn sẽ gặp lời gợi ý "tuổi này nên xin chữ này", "mệnh kia hợp chữ kia". Những gợi ý ấy dựa trên các quan niệm thuật số dân gian, mỗi người nói một kiểu, không có một hệ thống thống nhất. Chúng không phải phần gốc của tục xin chữ, vốn chỉ xoay quanh việc chọn một chữ có nghĩa đẹp và hợp với điều gia đình mong.
Bạn hoàn toàn có thể cảm ơn và giữ lựa chọn của mình. Chữ bạn hiểu và thấy cần có ý nghĩa hơn một chữ được chọn vì hợp tuổi mà bạn không biết vì sao. Nếu người cho chữ nói rằng chữ này sẽ mang lại tiền bạc, sức khoẻ hay tránh được điều xấu, đó là lời nói thêm, không có cơ sở, và bạn không cần vì thế mà xin thêm chữ.
Cũng không cần lo lắng kiểu "lỡ xin chữ không hợp thì sao". Tục xin chữ không có quy định nào như vậy. Một chữ có nghĩa đẹp, được viết cẩn thận và treo nơi trang trọng, là đủ đúng tinh thần của tục.
Chữ đơn, chữ đôi hay một câu
Ngoài một chữ đơn, nhiều người xin chữ đôi hoặc cả một câu. Mỗi lựa chọn có chỗ hợp riêng:
- Chữ đơn: một chữ to giữa tờ giấy, dễ nhìn, dễ nhớ, hợp với chỗ treo nhỏ hoặc góc học tập. Đây là kiểu phổ biến nhất.
- Chữ đôi: hai chữ ghép thành một ý như "Bình An", "An Khang", "Nhẫn Nại", "Tâm An". Nghĩa cụ thể hơn chữ đơn.
- Câu ngắn bốn, năm chữ: thường là câu Hán Việt quen như "Gia hoà vạn sự hưng" (nhà hoà thuận thì mọi việc hưng thịnh), hoặc câu chữ Việt bốn đến tám chữ. Hợp treo phòng khách.
- Câu thơ, câu ca dao: thư pháp chữ Việt cho phép viết cả hai câu lục bát. Nên chọn câu bạn thật sự yêu, chép đúng chữ.
- Tên người: viết tên con, tên cha mẹ cách điệu là món quà được nhiều gia đình chọn.
Câu càng dài thì càng phải kiểm kỹ chính tả và nghĩa. Một câu Hán Việt viết sai chữ hoặc ghép sai nghĩa treo cả năm trong phòng khách sẽ rất khó chịu khi có người đọc được chỉ ra.
Vài điều nên nhớ khi chọn chữ
Chữ nên hợp với nơi treo. Chữ Nhẫn, chữ Tĩnh hợp phòng làm việc hơn phòng khách; chữ Hiếu, chữ Hoà hợp phòng khách nơi cả nhà sum họp; chữ Học hợp góc học tập. Đừng treo nhiều chữ trong một phòng, mỗi chữ sẽ bị chữ khác át đi.
Chữ nên hợp với người nhìn thấy nó mỗi ngày. Tờ chữ treo nhà là của cả gia đình, nên hỏi ý mọi người trước khi chọn chữ treo ở không gian chung. Một tờ chữ Nhẫn treo ngay trước mặt người vợ có thể bị hiểu như một lời trách, nếu chỉ người chồng tự chọn mà không nói vì sao.
Cuối cùng, mỗi năm có thể đổi chữ. Không có quy định nào bắt bạn treo một chữ suốt đời. Nhiều người xin chữ mới mỗi năm theo điều mình cần nhắc, cất tờ cũ lại, và sau nhiều năm có một xấp chữ kể lại những gì mình đã đi qua.
Câu hỏi thường gặp
Xin chữ Phúc hay chữ Lộc thì tốt hơn?
Không có chữ nào tốt hơn chữ nào. Phúc gợi điều may mắn, an lành nói chung; Lộc gợi bổng lộc, của cải. Theo quan niệm dân gian, cả hai đều là lời chúc đẹp. Nếu bạn muốn tờ chữ nhắc mình một điều cụ thể trong năm, những chữ về cách sống như Nhẫn, Cần, Hoà thường có ý nghĩa hơn.
Có nên xin chữ theo tuổi, theo mệnh không?
Đó là lựa chọn cá nhân, nhưng không phải phần gốc của tục xin chữ. Các gợi ý chữ hợp tuổi, hợp mệnh dựa trên quan niệm thuật số dân gian không thống nhất. Chọn chữ bạn hiểu và thấy cần cho năm mới vẫn đúng tinh thần của tục hơn.
Xin chữ cho người đã mất có được không?
Một số gia đình xin chữ như Hiếu, Đức, Nhớ để treo gần bàn thờ, như lời tưởng nhớ. Không có quy định cấm, nhưng nên hỏi người lớn trong nhà về nếp riêng, và báo người cho chữ biết mục đích để họ chọn lời đề và màu giấy phù hợp, thường là giấy không đỏ rực.
Chữ Nhẫn treo trong nhà có bị coi là xui không?
Không có cơ sở cho quan niệm ấy. Chữ Nhẫn là chữ được xin nhiều, mang nghĩa nhẫn nại, chịu đựng, kiềm chế. Điều nên lưu ý chỉ là chỗ treo và cách giải thích với người trong nhà, để không ai hiểu nhầm đó là lời trách móc.
Trẻ con nên xin chữ Hán hay chữ Việt?
Trẻ nhỏ thường hợp với chữ Việt hơn vì đọc được ngay và hiểu nghĩa. Trẻ lớn tò mò về chữ Hán thì có thể xin một chữ Hán đơn giản như Học, An, Tâm, kèm lời giải thích của người cho chữ về cách chữ được cấu tạo.
Một nhà có nên treo nhiều chữ khác nhau không?
Có thể, nhưng mỗi phòng chỉ nên một chữ để ý nghĩa của nó không bị loãng. Phòng khách một chữ chung cả nhà, góc học tập của con một chữ riêng, phòng làm việc một chữ cho người làm. Treo quá nhiều chữ khiến nhà rối mắt và chữ nào cũng thành trang trí.