Mùa hội xuân ở miền Trung và Nam Bộ kéo dài từ Tết đến hết tháng Ba âm lịch, với các mốc chính: tháng Giêng có Nguyên tiêu ở Hội An, rằm tháng Giêng ở Huế, lễ rước kiệu chùa Bà Thiên Hậu ở Thủ Dầu Một và hội xuân núi Bà Đen; tháng Hai có lễ hội Dinh Cô Long Hải và lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn; tháng Ba có lễ hội Tháp Bà Pô Nagar ở Nha Trang. Xen giữa là hàng trăm lễ cầu ngư của làng biển và lễ cúng đình đầu năm ở các làng Nam Bộ.
Bài này xếp các lễ hội ấy theo tháng âm lịch để bạn lên kế hoạch, kèm lý do vì sao mùa hội phía Nam có nhịp khác miền Bắc, và cách kiểm tra ngày cụ thể từng năm. Mọi ngày trong bài là ngày âm lịch theo nếp phổ biến; ngày dương lịch và chương trình chi tiết luôn phải xem thông báo của ban tổ chức năm đó.
Mùa hội phía Nam có nhịp khác miền Bắc
Ở Bắc Bộ, mùa hội tập trung dày đặc trong tháng Giêng, với hàng loạt hội lớn khai mạc ngay sau Tết. Miền Trung và Nam Bộ có nhịp khác. Rằm tháng Giêng vẫn là mốc quan trọng, nhưng nhiều lễ hội lớn lại rơi vào tháng Hai, tháng Ba, trải đều hơn trong mùa xuân. Một phần lý do nằm ở lịch nghề: làng biển chọn ngày lễ theo mùa gió và mùa cá, không nhất thiết theo tháng Giêng.
Lý do thứ hai là sự đa dạng cộng đồng. Ở dải đất này, bên cạnh người Việt còn có cộng đồng người Hoa với Tết Nguyên tiêu và vía Thiên Hậu, cộng đồng người Chăm với tục thờ Pô Inư Nưgar, cộng đồng người Khmer với lịch lễ riêng. Mỗi cộng đồng giữ lịch của mình, nên mùa xuân có nhiều đỉnh nhỏ thay vì một đỉnh lớn.
Lý do thứ ba là khí hậu. Tháng Giêng ở Huế thường còn mưa phùn lạnh, trong khi Nam Bộ đã vào mùa khô nắng. Khí hậu ảnh hưởng tới cách đi hội: ở Huế bạn cần áo mưa, ở Tây Ninh hay Long Hải bạn cần mũ và nước. Hiểu những khác biệt này giúp bạn chọn đúng thời điểm và chuẩn bị đúng đồ.
Bảng lịch tóm tắt theo tháng âm lịch
Bảng dưới gom các lễ hội tiêu biểu theo tháng âm lịch. Ngày ghi là ngày phổ biến theo nếp nhiều năm; có thể xê dịch theo quyết định của ban tổ chức hoặc làng.
| Tháng âm lịch | Lễ hội | Nơi diễn ra | Thời điểm phổ biến |
|---|---|---|---|
| Tháng Giêng | Hội vật làng Sình | Ven thành phố Huế | Khoảng mùng 10 |
| Tháng Giêng | Nguyên tiêu phố cổ | Hội An, Đà Nẵng | Ngày 14 và rằm |
| Tháng Giêng | Rằm tháng Giêng, cầu an ở chùa | Huế và nhiều tỉnh | Quanh rằm |
| Tháng Giêng | Lễ rước kiệu chùa Bà Thiên Hậu | Thủ Dầu Một, TP. Hồ Chí Minh | Khoảng ngày 14 |
| Tháng Giêng | Hội xuân núi Bà Đen | Tây Ninh | Cả tháng, đông quanh Tết và rằm |
| Tháng Hai | Lễ hội Dinh Cô | Long Hải, TP. Hồ Chí Minh | Ngày 10 đến 12 |
| Tháng Hai | Lễ hội Quán Thế Âm | Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng | Quanh ngày 19 |
| Tháng Ba | Lễ hội Điện Hòn Chén | Huế | Trong tháng Ba |
| Tháng Ba | Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar | Nha Trang, Khánh Hoà | Ngày 20 đến 23 |
| Tháng Giêng đến tháng Ba | Lễ cầu ngư | Các làng biển miền Trung | Mỗi làng một ngày |
Địa danh trong bảng ghi theo đơn vị hành chính sau sắp xếp năm 2025: Hội An thuộc Đà Nẵng; Thủ Dầu Một và Long Hải thuộc Thành phố Hồ Chí Minh; Tây Ninh gồm cả Long An cũ; Khánh Hoà gồm cả Ninh Thuận cũ.
Tháng Giêng: từ Tết đến rằm
Tháng Giêng là tháng dày lễ nhất. Những ngày đầu năm, người miền Trung và Nam Bộ đi chùa, đi đình gần nhà, nhiều gia đình lên núi Bà Đen ngay từ mùng Một, mùng Hai. Các làng ven Huế bắt đầu mở hội trong tuần đầu, như hội vật làng Sình khoảng mùng 10. Các làng biển miền Trung có nơi làm lễ cầu ngư ngay sau Tết để chuẩn bị chuyến ra khơi đầu năm.
Quanh rằm, ba điểm lớn cùng sáng lên: phố cổ Hội An với đêm Nguyên tiêu và các hội quán, Huế với lễ cầu an ở chùa và nếp rằm trong nhà vườn, Thủ Dầu Một với đám rước kiệu Bà Thiên Hậu. Ở Chợ Lớn, các hội quán người Hoa cũng có lễ Nguyên tiêu. Đây là quãng nên chọn nếu bạn muốn thấy nhiều sắc thái rằm Giêng nhất trong một chuyến đi.
Ở Nam Bộ, nhiều đình làng tổ chức lễ cúng đình đầu năm, có nơi gọi là lễ Kỳ yên, có nơi làm Kỳ yên vào cuối năm. Mâm lễ và cách góp lễ của từng nhà đã có ở trang chuyên về lễ cúng của cụm; ở góc lịch hội, chỉ cần biết rằng đi qua các làng Nam Bộ trong tháng Giêng, bạn dễ gặp sân đình treo cờ, có đoàn hát bội diễn vài đêm.
Tháng Hai: hội biển và hội chùa
Sang tháng Hai, không khí Tết lắng xuống nhưng mùa hội chưa hết. Nổi bật nhất ở Nam Bộ là lễ hội Dinh Cô Long Hải từ ngày 10 đến 12, lễ hội của ngư dân với rước Cô, hát bội, thuyền trang hoàng kín mặt biển. Đây là lễ hội ven biển đông người nhất miền Đông Nam Bộ trong mùa xuân.
Ở miền Trung, giữa tháng Hai là lễ hội Quán Thế Âm ở Ngũ Hành Sơn, quanh ngày 19, ngày vía Quán Thế Âm theo truyền thống Bắc tông. Lễ hội kết hợp nghi lễ Phật giáo với phần hội dân gian và trưng bày đá mỹ nghệ của làng Non Nước. Nhiều chùa khác thờ Quán Thế Âm khắp miền Trung và Nam Bộ cũng có lễ vào ngày này, quy mô nhỏ hơn.
Tháng Hai còn là thời điểm nhiều làng biển miền Trung làm lễ cầu ngư, khi biển đã êm hơn. Nếu đi dọc quốc lộ ven biển từ Quảng Ngãi đến Khánh Hoà trong tháng này, bạn có khá nhiều cơ hội gặp một làng đang treo cờ, có tiếng trống từ lăng Ông. Ngày cụ thể thì chỉ người làng biết chắc, nên hỏi trực tiếp là cách nhanh nhất.
Tháng Ba: khép mùa xuân
Tháng Ba âm lịch là đoạn cuối của mùa hội xuân phía Nam. Ở Huế, lễ hội Điện Hòn Chén thờ Thiên Y A Na diễn ra trong tháng Ba, với rước kiệu trên sông Hương. Ở Nha Trang, lễ hội Tháp Bà Pô Nagar từ ngày 20 đến 23, với lễ thay y, múa dâng của người Chăm và múa bóng của người Việt. Hai lễ hội này nối với nhau qua hình tượng Thiên Y A Na, cho thấy sự giao thoa Chăm – Việt dọc miền Trung.
Ngày 23 tháng Ba âm lịch cũng là ngày vía Thiên Hậu theo nếp phổ biến của người Hoa, các hội quán thờ Bà ở Hội An, Chợ Lớn và nhiều nơi khác có lễ. Không khí khác với rằm Giêng: thường gọn hơn, chủ yếu là lễ trong hội quán.
Sau tháng Ba, trời vào nắng nóng, các lễ hội lớn thưa dần. Một số lễ hội đông người khác ở Nam Bộ như lễ vía Bà Chúa Xứ núi Sam rơi vào cuối tháng Tư âm lịch, đã ra khỏi mùa xuân và thuộc các bài riêng. Tết cổ truyền của người Khmer, người Chăm có lịch riêng, được viết ở chuyên đề về phong tục các dân tộc.
Nối nhiều lễ hội trong một chuyến đi
Tuyến Huế – Hội An – Đà Nẵng dịp rằm tháng Giêng. Ba điểm gần nhau, có thể đi trong vài ngày: Huế những ngày trước rằm để xem chùa và hội làng, Hội An đúng đêm 14 hoặc rằm, Đà Nẵng nghỉ ngơi hôm sau. Lưu ý đường đèo và mưa phùn tháng Giêng.
Tuyến miền Đông Nam Bộ dịp rằm tháng Giêng. Thủ Dầu Một xem rước kiệu ngày 14, Tây Ninh lên núi Bà Đen một ngày khác trong tuần. Nên tách ngày, không cố gộp hai nơi đông người vào cùng một ngày.
Tháng Hai: Long Hải hoặc Ngũ Hành Sơn. Hai lễ hội cách nhau khoảng một tuần theo âm lịch, ở hai miền khác nhau. Nếu chỉ chọn một, hãy chọn theo điều bạn muốn xem: hội biển của ngư dân hay hội chùa với hang động.
Tháng Ba: Huế và Nha Trang. Ai quan tâm đến tục thờ Thiên Y A Na có thể đi Điện Hòn Chén rồi vào Nha Trang dự lễ hội Tháp Bà. Khoảng cách xa, nên tính thời gian di chuyển kỹ.
Đừng nhồi lịch. Mỗi lễ hội đông người đều tiêu tốn sức lực. Một chuyến đi với hai lễ hội xem kỹ thường đáng nhớ hơn năm lễ hội chạy vội.
Kiểm tra ngày cụ thể trước khi đi
Lịch âm thì cố định theo năm, nhưng ngày dương lịch và chương trình chi tiết thay đổi. Vài bước giúp bạn không bị lỡ:
- Đổi ngày âm sang dương cho đúng năm. Ví dụ năm 2027, Tết Nguyên Đán rơi vào ngày 6/2 và rằm tháng Giêng là ngày 20/2 dương lịch. Các mốc khác của năm đó nên tra bằng lịch vạn niên đáng tin, không đoán.
- Tìm thông báo chính thức của ban tổ chức hoặc chính quyền địa phương. Đó là nơi có giờ khai mạc, lộ trình rước, phân luồng giao thông.
- Với lễ cầu ngư và lễ đình, hỏi trực tiếp người trong làng hoặc ủy ban xã, phường. Những lễ này ít khi được đăng thông báo rộng rãi.
- Kiểm tra thời tiết vài ngày trước khi đi. Mưa lớn ở miền Trung hay biển động có thể làm lễ hội điều chỉnh, đặc biệt các phần trên biển.
- Đặt chỗ ở sớm nếu đi vào ngày cao điểm, nhưng đọc kỹ điều kiện huỷ, phòng khi lịch lễ hội thay đổi.
- Cẩn trọng với các trang không rõ nguồn đưa lịch lễ hội kèm lời mời tour, mời làm lễ. Đối chiếu với nguồn chính thức trước khi tin.
Thói quen kiểm tra này mất vài phút nhưng tránh được cảnh đến nơi mới biết lễ chính đã qua từ hôm trước.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội mùa xuân ở miền Trung và Nam Bộ kéo dài đến khi nào?
Theo nếp phổ biến, mùa hội xuân kéo dài từ Tết đến hết tháng Ba âm lịch, khép lại với lễ hội Tháp Bà Pô Nagar ở Nha Trang và lễ hội Điện Hòn Chén ở Huế. Sau đó trời vào nắng nóng, các lễ hội lớn thưa dần.
Rằm tháng Giêng 2027 là ngày nào dương lịch?
Rằm tháng Giêng năm 2027 là thứ Bảy, ngày 20/2/2027 dương lịch, hai tuần sau Tết Nguyên Đán ngày 6/2/2027. Các lễ hội gắn với rằm như Nguyên tiêu ở Hội An hay rước kiệu Bà ở Thủ Dầu Một sẽ rơi vào quanh ngày này.
Vì sao mùa hội phía Nam không dồn vào tháng Giêng như miền Bắc?
Một phần vì lịch nghề biển: làng chài chọn ngày lễ theo mùa gió, mùa cá. Một phần vì sự đa dạng cộng đồng: người Hoa, người Chăm, người Khmer có lịch lễ riêng. Vì vậy mùa hội trải đều qua tháng Hai, tháng Ba thay vì dồn vào một tháng.
Muốn xem nhiều sắc thái rằm tháng Giêng thì nên đi đâu?
Có thể chọn tuyến Huế – Hội An để thấy rằm Giêng trong chùa, nhà vườn và phố cổ có hội quán người Hoa. Ở phía Nam, Thủ Dầu Một và Chợ Lớn cho thấy rằm Giêng của cộng đồng người Hoa với đám rước và lễ hội quán.
Lịch lễ cầu ngư từng làng tra ở đâu?
Lễ cầu ngư do từng làng tự định ngày, ít khi được đăng thông báo rộng rãi. Cách chắc nhất là hỏi trực tiếp người trong làng, ban quản lý lăng, đình hoặc chính quyền xã, phường nơi đó trước khi đi.
Ngày lễ hội trong bài có chắc chắn không?
Ngày trong bài là ngày âm lịch theo nếp phổ biến nhiều năm. Ban tổ chức có thể điều chỉnh chương trình, kéo dài hoặc rút ngắn tuỳ năm. Luôn đối chiếu với thông báo chính thức của ban tổ chức hoặc địa phương trước khi đi.