Ngày thơ ở trường học là một buổi hoặc một tuần sinh hoạt quanh thơ vào dịp rằm tháng Giêng, nơi học sinh được đọc, nghe, chép, vẽ và trò chuyện về thơ theo cách tự nguyện, không chấm điểm, không xếp hạng. Mục tiêu không phải là có thêm một hoạt động thi đua, mà là để học sinh thấy thơ là niềm vui chứ không chỉ là bài phải phân tích.
Bài này gợi ý hoạt động theo từng cấp, từ mầm non đến trung học phổ thông, kèm cách chuẩn bị, phân công giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh. Ngày thơ Việt Nam rơi vào rằm tháng Giêng, thường ngay sau kỳ nghỉ Tết; năm 2027 là ngày 20/2/2027, nên trường có thể tổ chức đúng ngày hoặc trong tuần quanh đó cho tiện lịch học.
Vì sao nên có ngày thơ trong trường
Trong chương trình Ngữ văn, thơ thường xuất hiện dưới dạng văn bản để đọc hiểu, phân tích, có câu hỏi và đáp án. Cách học ấy cần thiết, nhưng nếu chỉ có vậy, nhiều học sinh lớn lên với cảm giác thơ là môn khó, phải học thuộc, phải viết dài. Một ngày thơ không có điểm số giúp cân lại: học sinh được gặp thơ như gặp một bài hát, một bức tranh.
Ngày thơ cũng là dịp để những học sinh ít nổi bật trong giờ học được thể hiện mình theo cách khác. Có em đọc thơ rất hay, có em vẽ minh hoạ thơ đẹp, có em chép thơ nắn nót, có em chỉ thích ngồi nghe. Mỗi kiểu tham gia đều có chỗ, và không kiểu nào bị so với kiểu nào.
Cuối cùng, đặt ngày thơ vào đúng rằm tháng Giêng là cơ hội để nói với học sinh về một nét văn hoá: người Việt có một đêm rằm đầu năm, có tục ngắm trăng, có Ngày thơ Việt Nam được tổ chức từ năm 2003. Học sinh hiểu thơ gắn với đời sống, với lịch của gia đình mình, chứ không chỉ nằm trong sách.
Hoạt động gợi ý theo từng cấp học
Bảng dưới là gợi ý để giáo viên chọn và điều chỉnh. Không cần làm hết; hai ba hoạt động làm chu đáo hơn mười hoạt động làm vội.
| Cấp học | Hoạt động hợp | Thời lượng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Mầm non | Nghe cô đọc thơ về trăng, xuân; vỗ tay theo nhịp; vẽ ông trăng | 15–20 phút | Không yêu cầu trẻ đọc thuộc trước đám đông |
| Tiểu học lớp 1–3 | Đọc thơ theo nhóm, minh hoạ một câu thơ bằng tranh, làm đèn giấy đơn giản | 1 tiết | Chọn bài ngắn, nhịp đều, nhiều hình ảnh |
| Tiểu học lớp 4–5 | Cây thơ của lớp, mỗi em chép một câu thơ mình thích, đọc thơ dưới cờ | 1–2 tiết | Cho em chọn bài, không giao bắt buộc |
| Trung học cơ sở | Góc đọc thơ giờ ra chơi, triển lãm tranh thơ, tìm hiểu một bài thơ Nguyên tiêu | Cả tuần | Học sinh tự đề xuất hoạt động |
| Trung học phổ thông | Đêm thơ của câu lạc bộ văn học, trò chuyện với người làm thơ địa phương, đọc thơ tự viết | 1 buổi | Tôn trọng thơ tự viết, góp ý riêng, không đem ra so sánh |
Với mọi cấp, nên tránh cách làm "mỗi lớp cử một em thi đọc thơ, ban giám khảo chấm điểm". Hình thức ấy dễ biến ngày thơ thành một kỳ thi nữa, và những em không được chọn sẽ thấy thơ không phải chuyện của mình.
Làm cây thơ của trường: từng bước
Cây thơ là hoạt động dễ làm, ai cũng tham gia được, và để lại một góc đẹp trong sân trường suốt tuần. Các bước gợi ý:
- Chọn chỗ. Một cây thật trong sân hoặc một cành khô cắm trong chậu lớn ở sảnh. Kiểm tra cành cây chắc, không quá cao để học sinh tự treo được.
- Chuẩn bị giấy. Cắt sẵn những tấm thiệp giấy màu vừa tay, đục lỗ, xâu sẵn dây. Giấy đỏ, vàng, hồng hợp không khí đầu xuân.
- Hướng dẫn chép. Mỗi học sinh chép một hai câu thơ mình thích, ghi tên bài và tác giả ở dưới. Em nào tự viết thơ thì ghi "thơ của em".
- Treo và ngắm. Dành giờ ra chơi để các lớp lần lượt ra treo thơ, rồi đi một vòng đọc thơ của bạn.
- Đọc chung. Cuối tuần, chọn một buổi chào cờ để vài em tự nguyện lên đọc câu thơ mình đã treo.
- Gỡ và giữ lại. Sau ngày thơ, gỡ thiệp cẩn thận, đóng thành tập lưu ở thư viện hoặc trả lại cho học sinh.
Nhắc học sinh ghi đúng tên tác giả là một bài học nhỏ về tôn trọng người viết. Nếu em không nhớ tác giả, thầy cô có thể giúp tra lại, thay vì để trống hoặc ghi đoán.
Góc đọc thơ giờ ra chơi
Một góc đọc thơ đơn giản trong sân trường hoặc thư viện có thể giữ không khí ngày thơ suốt cả tuần. Chỉ cần một tấm thảm hoặc vài chiếc ghế thấp, một giá sách nhỏ với các tuyển tập thơ thiếu nhi, thơ trong sách giáo khoa các lớp, vài tập thơ của tác giả địa phương. Đặt thêm một chiếc đèn lồng giấy cho có không khí đêm rằm.
Giờ ra chơi, học sinh tự đến ngồi đọc, đọc cho bạn nghe, hoặc nhờ một anh chị lớp trên đọc cho. Có thể phân công các em trong câu lạc bộ văn học thay nhau "trực góc thơ", đọc to một bài mỗi giờ ra chơi cho em nào đi ngang qua. Học sinh lớn đọc cho học sinh nhỏ là cách gắn kết rất tự nhiên.
Góc đọc thơ không cần thầy cô đứng giảng. Vai trò của người lớn chỉ là chọn sách phù hợp, giữ góc gọn gàng, và thỉnh thoảng ghé lại hỏi các em đang đọc bài gì. Sau tuần ngày thơ, nếu học sinh vẫn thích, có thể giữ góc này lâu dài như một phần của thư viện mở.
Vai trò của giáo viên: gợi, không giao
Thành công của ngày thơ ở trường phụ thuộc nhiều vào cách giáo viên đặt vấn đề. Nếu nói "mỗi em phải chuẩn bị một bài thơ để đọc", nhiều em sẽ lo lắng. Nếu nói "tuần này trường có cây thơ, em nào thích câu thơ nào thì chép treo lên, ai muốn đọc thì đăng ký", không khí sẽ khác hẳn. Thơ cần được mời, không cần được giao.
Giáo viên Ngữ văn có thể dành mười phút đầu giờ trong tuần ngày thơ để đọc cho lớp nghe một bài thơ không có trong chương trình, không đặt câu hỏi, chỉ đọc và để lặng một lúc. Nhiều học sinh nhớ những buổi như thế lâu hơn mọi bài phân tích.
Giáo viên các môn khác cũng có thể tham gia: thầy cô Mỹ thuật hướng dẫn vẽ tranh minh hoạ thơ, thầy cô Âm nhạc giới thiệu bài thơ được phổ nhạc, thầy cô Lịch sử kể về Văn Miếu – Quốc Tử Giám nơi Ngày thơ lần đầu được tổ chức. Ngày thơ trở thành ngày của cả trường, không chỉ của tổ Văn.
Những điều nên tránh
Một số cách làm tưởng tốt nhưng dễ làm hỏng tinh thần ngày thơ, nhất là với học sinh nhỏ:
- Chấm điểm, xếp hạng bài đọc, tranh vẽ, thơ tự viết. Ngày thơ không phải kỳ thi; mọi hình thức xếp hạng đều khiến phần lớn học sinh thấy mình thua.
- Bắt học sinh lên đọc trước toàn trường. Em nhút nhát bị ép đọc có thể sợ đọc thơ trước đám đông lâu dài.
- Chọn toàn thơ dài, khó, chỉ hợp người lớn. Thơ cho trẻ phải vừa sức, có nhịp, có hình ảnh gần gũi.
- Chỉ để học sinh giỏi văn tham gia. Ngày thơ cần mở cho mọi em, kể cả em không thích môn Văn.
- Bình luận công khai thơ tự viết của học sinh theo kiểu chê. Góp ý, nếu có, nên nói riêng, nhẹ nhàng, bắt đầu bằng điều em đã làm được.
- Chép thơ trên mạng không rõ tác giả. Nhiều bài lan truyền bị gán nhầm tên; nên chọn thơ từ sách giáo khoa, tuyển tập thiếu nhi có uy tín.
Thước đo đơn giản nhất: học sinh rời ngày thơ với cảm giác "mình thích một câu thơ" là đã thành công, dù không có giải thưởng nào được trao.
Mời phụ huynh và gia đình cùng tham gia
Ngày thơ ở trường có thể nối dài về nhà. Giáo viên gửi lời nhắn đến phụ huynh, gợi ý mỗi gia đình đọc cùng con một bài thơ vào tối rằm tháng Giêng, có thể là bài ông bà thuộc từ ngày xưa. Hôm sau, em nào muốn thì kể lại ở lớp bài thơ cả nhà đã đọc.
Một số trường mời phụ huynh có năng khiếu đến đọc thơ, ngâm thơ, viết thư pháp trong buổi sinh hoạt. Phụ huynh làm nghề liên quan đến văn chương, như nhà báo, thủ thư, người làm thơ ở địa phương, có thể kể ngắn về công việc gắn với chữ nghĩa. Học sinh thấy thơ có mặt trong đời sống người lớn quanh mình.
Khi mời phụ huynh, cần nói rõ đây là hoạt động tự nguyện, không đóng góp tiền, không yêu cầu chuẩn bị cầu kỳ. Một ngày thơ đơn giản, ấm áp, có người lớn và trẻ em cùng đọc, sẽ để lại kỷ niệm đẹp hơn một sự kiện hoành tráng.
Ví dụ một tuần ngày thơ ở trường trung học cơ sở
Bảng dưới là ví dụ giả định cho một trường trung học cơ sở muốn trải hoạt động ngày thơ ra cả tuần có rằm tháng Giêng, để không ảnh hưởng nhiều đến giờ học chính.
| Ngày | Hoạt động | Ai phụ trách | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Thứ Hai | Chào cờ giới thiệu Ngày thơ Việt Nam và đêm rằm tháng Giêng | Tổ Ngữ văn | Năm phút, kể ngắn gốc gác ngày thơ |
| Thứ Ba | Khai trương cây thơ và góc đọc thơ | Câu lạc bộ văn học | Mỗi lớp được một khung giờ ra treo thơ |
| Thứ Tư | Mười phút đầu giờ đọc một bài thơ ngoài chương trình | Giáo viên chủ nhiệm | Chỉ đọc, không đặt câu hỏi |
| Thứ Năm | Triển lãm tranh minh hoạ thơ ở hành lang | Tổ Mỹ thuật | Mọi tranh đều được treo, không chọn lọc |
| Thứ Sáu | Buổi đọc thơ tự nguyện cuối tuần | Câu lạc bộ văn học dẫn chương trình | Mời phụ huynh nếu thuận tiện |
Nếu rằm tháng Giêng rơi vào cuối tuần, buổi đọc thơ có thể chuyển sang ngày học gần nhất. Điều quan trọng là học sinh biết tuần ấy có một điều đặc biệt liên quan đến thơ, và mỗi em đều có một cách để tham gia.
Câu hỏi thường gặp
Trường nên tổ chức ngày thơ đúng rằm tháng Giêng hay ngày khác?
Có thể tổ chức đúng rằm tháng Giêng nếu rơi vào ngày học, hoặc trong tuần quanh ngày rằm cho tiện lịch. Năm 2027, rằm tháng Giêng là ngày 20/2/2027. Quan trọng là học sinh biết ngày thơ gắn với đêm rằm đầu năm.
Có nên tổ chức thi đọc thơ cho học sinh tiểu học không?
Không nên biến ngày thơ thành cuộc thi có chấm điểm hay xếp hạng, nhất là với học sinh nhỏ. Thay vào đó, mời em nào thích thì đọc, ghi nhận mọi em như nhau bằng một lời khen, một tấm thiệp, để thơ là niềm vui chứ không thành áp lực.
Nên chọn thơ nào cho học sinh mầm non và tiểu học?
Chọn bài ngắn, nhịp đều, nhiều hình ảnh gần gũi như trăng, hoa, chim, mùa xuân, có trong sách giáo khoa hoặc tuyển tập thơ thiếu nhi có uy tín. Đọc cho trẻ nghe nhiều lần, để trẻ vỗ tay theo nhịp trước khi đọc theo.
Học sinh tự viết thơ thì nên góp ý thế nào?
Bắt đầu bằng điều em đã làm được, như một hình ảnh hay, một câu có nhịp. Góp ý riêng, nhẹ nhàng, gợi hướng thay vì sửa hộ. Không đem thơ của em ra so sánh với thơ của bạn hay đọc lên để chê.
Ngày thơ ở trường có tốn kém không?
Không cần tốn kém. Giấy màu, dây, một cành cây, vài chiếc đèn lồng giấy tự làm là đủ cho cây thơ và góc đọc thơ. Thời gian và sự chu đáo của giáo viên quan trọng hơn kinh phí.
Làm sao để học sinh trung học hứng thú với ngày thơ?
Trao quyền cho học sinh: để câu lạc bộ văn học tự lên kế hoạch, tự chọn bài, tự dẫn chương trình. Kết hợp thơ với âm nhạc, nhiếp ảnh, video ngắn. Mời một người làm thơ địa phương đến trò chuyện. Học sinh hứng thú khi thấy đó là sự kiện của mình.